Als je een DEXA-scan hebt laten maken om osteopenie of osteoporose op te sporen, zie je in de uitslag vaak termen als T-score, Z-score en BMD. Maar wat betekenen die cijfers precies? In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.
Wat is een DEXA-scan?
Een DEXA-scan (ook wel DXA-scan genoemd) is een soort röntgenonderzoek waarmee de botdichtheid wordt gemeten. Deze meting gebeurt meestal bij je heup en je onderrug, omdat daar het risico op breuken het grootst is.
De uitkomst van de scan laat zien hoe sterk je botten zijn. Daarbij worden drie termen gebruikt:
- BMD (Bone Mineral Density)
- T-score
- Z-score
We leggen ze hieronder uit.
Wat is BMD?
BMD staat voor Bone Mineral Density: de hoeveelheid kalk (mineralen) in een stukje bot. Deze waarde wordt uitgedrukt in g/cm².
- Een hogere BMD betekent dat je botten stevig zijn.
- Een lage BMD wijst op botontkalking.
Zijn er ideale BMD-waarden?
Er is geen vaste ‘ideale’ BMD die voor iedereen geldt. Wat als normaal wordt beschouwd, hangt af van je leeftijd, geslacht en het bot dat gemeten wordt.
Gemiddelde BMD-waarden bij gezonde jongvolwassenen:
| Locatie | Gemiddelde BMD bij vrouwen | Gemiddelde BMD bij mannen |
|---|---|---|
| Heup (totale heup) | 0,9 – 1,1 g/cm² | 1,0 – 1,2 g/cm² |
| Wervelkolom (lumbaal) | 1,0 – 1,2 g/cm² | 1,1 – 1,3 g/cm² |
Een te lage BMD wordt beoordeeld aan de hand van de T-score of Z-score. Een extreem hoge BMD is ook niet altijd gunstig; dit kan wijzen op verkalkingen of bepaalde aandoeningen zoals artrose.
Wat is de T-score?
De T-score vergelijkt jouw botdichtheid met die van een gezond persoon van 30 jaar (het moment waarop botten op hun sterkst zijn). Het is de belangrijkste waarde voor het stellen van de diagnose osteopenie of osteoporose.
De interpretatie van de T-score:
| T-score | Uitleg |
|---|---|
| Boven -1 | Normale botdichtheid |
| Tussen -1 en -2,5 | Osteopenie (beginnende botontkalking) |
| Lager dan -2,5 | Osteoporose (ernstige botontkalking) |
Hoe lager de T-score, hoe groter het risico op botbreuken.
Wat is de Z-score?
De Z-score vergelijkt jouw botdichtheid met die van mensen van jouw eigen leeftijd, geslacht en lichaamsbouw.
Deze score is vooral belangrijk bij jongere mensen, of bij verdenking op een onderliggende ziekte. Als je een lage Z-score hebt (bijvoorbeeld onder de -2,0), kan dat wijzen op een medische oorzaak van het botverlies, zoals een hormonale stoornis of een chronische aandoening.
FRAX-score
Een aanvullende evaluatie die vaak wordt gebruikt in combinatie met de DEXA-scan is de FRAX-score (Fracture Risk Assessment Tool). Deze tool helpt bij het inschatten van het 10-jaars risico op osteoporotische fracturen door verschillende risicofactoren te combineren, zoals leeftijd, geslacht, eerdere fracturen, familiegeschiedenis en levensstijl. De FRAX-score kan worden berekend met of zonder de BMD-waarden verkregen uit de DEXA-scan en ondersteunt zorgverleners bij het nemen van beslissingen over preventieve maatregelen of behandelingen.
Het is belangrijk om de resultaten van de DEXA-scan en de FRAX-score te bespreken met uw arts of specialist om een passend behandelplan op te stellen dat is afgestemd op uw individuele gezondheidsbehoeften.
Samenvatting
- BMD = exacte waarde van je botdichtheid (in g/cm²)
- T-score = vergelijkt je botdichtheid met een jongvolwassene (belangrijk voor de diagnose)
- Z-score = vergelijkt je botdichtheid met leeftijdsgenoten (vooral nuttig bij jongeren of medische oorzaken)
Bij mensen boven de 50 kijkt men vooral naar de T-score. Bij jongere mensen wordt ook de Z-score belangrijker gevonden.
Goed om te weten
De T-score en Z-score zijn gemiddelden op basis van bevolkingsdata. Ze geven een inschatting van het risico, maar zeggen niet alles. Je arts zal ook kijken naar andere factoren, zoals eerdere botbreuken, familiegeschiedenis en medicijngebruik.